Kural motoru (rule engine), önceden tanımlanmış koşulların otomatik olarak değerlendirildiği ve belirli bir eşleşme durumunda önceden belirlenen eylemin tetiklendiği yazılım bileşenidir. Pazaryeri ve marka koruma bağlamında kural motoru, ilan başlığı, fiyat, satıcı geçmişi ve görsel gibi verileri eş zamanlı olarak tarar; belirlenen kriterlere uyan listeleri risk işaretlisi olarak sınıflandırır.
Terimin ne anlama geldiğini, pazaryerinde nasıl çalıştığını, sık karıştırıldığı kavramları ve sahte ürün tespitindeki pratik rolünü bu sayfada bulabilirsiniz.
Bir kural motoru üç temel parçadan oluşur: koşul, eylem ve öncelik sırası. Koşul, "ilan fiyatı katalog ortalamasının %40'ından düşükse" gibi mantıksal bir ifadedir. Eylem ise bu koşul sağlandığında sistemin yaptığı şeydir: risk skoru atamak, uyarı göstermek ya da inceleme kuyruğuna eklemek. Öncelik sırası ise çakışan kurallar arasında hangisinin önce değerlendirileceğini belirler.
Sahte ürün tespitinde kural motorları kural tabanlı ve olasılıksal yaklaşımları birlikte kullanır. Bir kural tek başına sonuç vermez; birden fazla koşulun aynı anda karşılanması, risk sinyalinin ağırlığını artırır. Bu nedenle kural motoru bir risk skoru üretir; sahteliğin kanıtı değildir.
Pazaryerlerinde kural motorları iki farklı katmanda devreye girer. Platform katmanında, listeyi yayına almadan önce içerik politikası kuralları çalışır. Eklenti katmanında ise SahteAvcı gibi araçlar bu taramayı tüketici ya da marka sahibi adına yeniden, bağımsız olarak gerçekleştirir. Brand registry nedir? sayfasında ele aldığımız platformun kendi koruma sistemleriyle kural motorları zaman zaman birbirine karıştırılır; ikisi ayrı mekanizmalardır.
Bir marka sahibi ya da tüketici için kural motorunun pratik karşılığı şudur: elle taramak yerine, sisteme "hangi koşullarda alarm ver" diye öğretirsiniz. Sistem bu koşulları yüzlerce ilan için saniyeler içinde değerlendirir.
Trendyol, Hepsiburada veya Amazon Türkiye gibi pazaryerlerinde ilan sayısı çok hızlı büyüdüğünde manuel inceleme yetersiz kalır. Kural motorları bu boşluğu kapatır: orijinal ürün doğrulama sürecine otomatik ön eleme adımı ekler. Hangi ilanların öncelikli inceleneceğini belirleyerek hem zamanı hem de odağı korur.
Peki kural motoru her zaman doğru mu çalışır? Hayır. Karmaşıklığı bir avantaj, aynı zamanda bir sınırdır. Koşullar yanlış yazılmışsa ya da sahte ürün satıcısı kurala karşı uyum sağlamışsa, motor gözden kaçırabilir. Bu yüzden kural tabanlı sistemler genellikle makine öğrenmesi modelleriyle tamamlanır; kural motoru ilk süzgeçtir, son karar değildir.
SahteAvcı'nın temel analizi tarayıcınızda yerel olarak çalışır; isteğe bağlı gelişmiş modeller için kendi API anahtarınızı (BYOK) bağlarsanız, görsel veriler seçtiğiniz sağlayıcıya gider. Amazon Türkiye'da marka koruma programına nasıl başvurulur sayfasında, platform düzeyindeki kural tabanlı koruma mekanizmalarının adım adım nasıl kullanılacağını bulabilirsiniz.
Kural motoru, birbiriyle ilişkili ama farklı anlamlı kavramlarla karıştırılır. Aşağıdaki tablo en yaygın karışıklıkları özetler.
| Kavram | Ne yapar? | Kural motorundan farkı |
|---|---|---|
| Kural motoru | Koşul-eylem çiftlerini değerlendirir; risk skoru üretir | Referans nokta |
| Makine öğrenmesi modeli | Veriden örüntü öğrenir; olasılık tahmini verir | Öğrenir, kurala bağlı değildir; kural motoru sabit mantık çalıştırır |
| İçerik filtresi | Yasaklı kelime veya görseli engeller | Tek boyutlu; çok koşullu değerlendirme yapmaz |
| Takedown sistemi | Hak sahibinin talebini platforma iletir | Kaldırma işlemidir; tespit mekanizması değildir |
| Güvenlik ipliği | Fiziksel doğrulama özelliğidir | Ürün üzerinde; dijital değil. Güvenlik ipliği ne işe yarar sayfasında ayrıntılar var. |
Bir diğer karışıklık ise taklit ürün ile kural motoru arasındadır. Kural motoru bir araçtır; taklit ürün ise bu aracın tespit etmeye çalıştığı hedef nesnedir. İkisi farklı kategorilerden kavramlardır. Ayrıca ürün etiketi üzerindeki mikro yazı, kural motorlarının kontrol listesine sıklıkla eklenen fiziksel bir doğrulama noktasıdır.
Bir spor marka çantasına ait ilan, Trendyol'da katalog fiyatının %55 altında listeleniyor. Satıcı hesabı iki hafta önce açılmış. İlan görseli tersine görsel arama (reverse image search) ile eşleşiyor. Bu üç koşulun birlikte karşılandığını tespit eden kural motoru, ilana yüksek risk skoru atar ve inceleme kuyruğuna taşır. Hiçbir koşul tek başına belirleyici değildir; birliktelik risk göstergesidir.
Dekorasyon ürünleri gibi geniş kategorilerde bu koşulların nasıl uygulandığını merak ediyorsanız, dekorasyon markaları için sahte ürün koruma sayfasına bakabilirsiniz.
Sahte ürün sözlüğündeki yeni tanımlardan ve pazaryeri analizlerinden haberdar olmak ister misiniz? Bültene kaydolun – yeni içerik yayımlandığında size bildiririz.
Evet. Kural motoru bir yazılım mimarisi terimidir; hukuki niteliği yoktur. İçerik politikası, marka koruma ve sahte ürün tespiti amacıyla kural motoru kullanan sistemler, Türkiye'deki elektronik ticaret mevzuatı ve Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde platforma ve hak sahibine tanınan meşru araçlardan yararlanır.
Hayır. Kural motoru, taklit ürün tespitinde kullanılan bir yazılım mekanizmasıdır. Taklit ürün ise tescilli bir marka hakkını ihlal eden fiziksel ya da dijital nesneyi ifade eder. Araç ile hedef nesneyi birbirinden ayırt etmek önemlidir.
Bir sistemin kural motoru kullanıp kullanmadığını anlamanın kesin yolu yoktur; bu iç mimari bir tercihtir. Ancak risk skoru, otomatik uyarı ya da koşul bazlı filtreleme gibi çıktılar gördüğünüzde, arka planda büyük olasılıkla bir kural motoru ya da benzeri bir değerlendirme mekanizması çalışıyordur.