Sahte ürün satan site şikayeti süreci, yalnızca bir form doldurup beklemekten ibaret değildir. Türk hukukunda alan adı ve web sitesi bazlı şikayetler; e-ticaret mevzuatı, Sınai Mülkiyet Kanunu ve elektronik tebligat kuralları gibi birbirinden farklı üç hukuki damarı aynı anda devreye sokabilir. Bu sayfa, marka sahibinin nereden başlayacağını, hangi belgeleri hazırlayacağını, hangi aşamada ne kadar bekleyeceğini ve en sık yapılan hataları adım adım açıklar.
Süreç, hangi kanaldan yürütüldüğüne göre – pazaryeri bildirimi, alan adı şikayeti veya cezai/hukuki başvuru – tamamen farklı bir seyir izler. Aşağıda her kanalı ayrı ayrı ele alacak, aralarındaki farkları netleştirecek ve öncelik sırasını somutlaştıracaksınız.
Bir web sitesi üzerinden sahte ürün satılıyorsa, marka sahibinin önünde üç ayrı yol açılır: pazaryeri bildirimi, alan adı kaydı şikayeti ve savcılık/mahkeme başvurusu. Her yol farklı mercilere, farklı belgelerle gidilmesini gerektirir. Yanlış merciye doğru belgeyle gitmek, süreci haftalar uzatır.
Pazaryeri kanalı en hızlısıdır. E-ticaret mevzuatı çerçevesinde, hak sahibinin şikayeti üzerine pazaryerinin ürünü en geç 48 saat içinde yayımdan kaldırması zorunludur. Ancak bu 48 saatin işlemeye başlaması için şikayetin eksiksiz yapılmış olması şarttır. Alan adı kanalı ise günler değil, haftalar sürer; itiraz aşamaları dahil edildiğinde süreç daha da uzayabilir. Cezai yol en uzun olandır ve savcılık aşamasından yargılamaya uzanan bir zaman dilimiyle hesaplanır.
Bu üç yolu aynı anda mı, sırayla mı yürütmek daha doğrudur? Yanıt, ihlalin niteliğine bağlıdır. Ürün hâlâ satılıyorsa pazaryeri bildirimi aciliyet taşır. Alan adı, satışları başka bir URL'ye yönlendiriyorsa paralel başvuru mantıklıdır. Yalnızca marka adı alan adında kullanılıyorsa – satış olmaksızın – haksız rekabet veya SMK çerçevesinde değerlendirme ön plana geçer.
Alan adı ve web sitesi şikayetlerinde birden fazla hukuki dal iç içe geçer. Hangi dalın ağırlık taşıyacağı, ihlalin biçimine göre değişir.
Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka tescili olan hak sahiplerine ceza ve tazminat yollarını açar. Korumanın devreye girebilmesi için markanın TÜRKPATENT'te tescilli olması zorunludur. Tescilsiz marka için bu yol kapalıdır; alternatif olarak Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri işletilebilir.
SMK kapsamında, ürünün "replika" veya "imitasyon" olduğunun satıcı tarafından açıkça belirtilmesi sorumluluktan kurtulmaz. Bu önemli bir ayrımdır. Satıcı "birebir aynısı" yazan bir ilan açmışsa bu, ihlali gizlemek değil, açıkça kabul etmek anlamına gelir ve hukuki süreçte marka sahibi lehine delil niteliği taşır.
E-ticaret mevzuatı – elektronik ticaret kanunu ve bağlı yönetmelik – pazaryerlerinin sorumluluğunu düzenler. Buna göre pazaryeri, satıcının hukuka aykırı içeriğinden kural olarak sorumlu tutulmaz; ancak haberdar edildiğinde kaldırmakla yükümlüdür. Yükümlülüğün doğması için bildirim usulüne uyulması şarttır.
Alan adı mevzuatı ayrı bir damar oluşturur. Türkiye'de ".tr" uzantılı alan adları, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesindeki NIC.tr tarafından yönetilir. Alan adının marka hakkını ihlal ettiğine ilişkin şikayetler, NIC.tr'nin belirlediği uyuşmazlık çözüm süreci üzerinden yürütülür. Bu süreç, ICANN'ın uluslararası UDRP sürecine benzer yapıda olmakla birlikte ulusal kurallara tabidir. ".com" veya diğer jenerik uzantılar için ise ICANN'ın UDRP süreci geçerlidir.
Yalnızca alan adı kullanımı, tek başına SMK anlamında marka tecavüzü suçunu oluşturmayabilir. Bu durumda haksız rekabet hükümleri ön plana geçer. Bununla birlikte, alan adının arkasında aktif bir satış faaliyeti varsa her iki dal da birlikte işletilebilir.
Başlangıç noktasının seçimi kritiktir. Aceleyle yanlış kanala başvurmak zaman kaybettirir; daha kötüsü, sonradan gerekecek delillerin üzerine yazılmasına yol açar.
| Kanal | Yetkili merci | Temel koşul | Beklenen süre | Aciliyet |
|---|---|---|---|---|
| Pazaryeri bildirimi | İlgili pazaryeri (dâhili iletişim sistemi / KEP) | Tescilli marka veya telif hakkı belgesi | Mevzuat: 48 saat | Yüksek – ürün hâlâ satılıyorsa ilk adım bu |
| .tr alan adı şikayeti | NIC.tr uyuşmazlık çözüm süreci | Tescilli marka veya işletme adı hakkı | Platforma göre değişir; genellikle haftalar | Orta – satış yoksa bile marka kullanımı engellenir |
| Cezai başvuru | Cumhuriyet Savcılığı | Tescilli marka + delil paketi | Soruşturmadan yargılamaya uzun bir dilim | Orta – diğer kanallarla paralel yürütülebilir |
| Hukuk davası (tazminat/tedbir) | Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi | Tescilli marka + delil + ihtiyati tedbir talebi | İhtiyati tedbir kısa sürebilir; esas dava uzun | Yüksek – kaldırma garantisi ihtiyati tedbir gerektirir |
| BTK bildirimi (içerik kaldırma) | Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu | Hukuka aykırılık gerekçesi | Platforma göre değişir | Tamamlayıcı – diğer kanallarla birlikte kullanılır |
Tablodaki 48 saatlik süre, e-ticaret yönetmeliğinden gelen yasal bir yükümlülüktür. Ancak bu sürenin işlemeye başlaması için şikayetin eksiksiz yapılmış olması gerekir. Eksik şikayet işleme alınmaz; pazaryeri eksiklikleri bildirerek süreci dondurur.
Pazaryeri kanalı çoğunlukla en hızlı sonuç veren yoldur. Bununla birlikte, her pazaryerinin farklı bir şikayet arayüzü ve belge listesi vardır. Amazon Türkiye'da şikayet sürecini nasıl hızlandıracağınızı ayrıntılı olarak anlatan ayrı bir rehberimiz mevcuttur; burada ortak adımları ele alıyoruz.
Dikkat: Aynı ürün için tekrar eden şikayetler, yeni delil sunulmadıkça incelemeye alınmaz. İlk bildirimi eksiksiz yapmak, sonraki süreçleri doğrudan etkiler.
Alan adı şikayeti, pazaryeri bildiriminden yapısal olarak farklıdır. Burada hedef, ürünü kaldırmak değil; alan adının iptalini veya transferini sağlamaktır. Süreç daha uzun ve teknik belgeler açısından daha talepkardır.
".tr" uzantılı alan adları için NIC.tr bünyesindeki uyuşmazlık çözüm süreci işletilir. Başvurucunun, alan adının marka hakkını ihlal ettiğini ve alan adı sahibinin kötü niyetle hareket ettiğini ortaya koyması gerekir. Bu iki koşulun birlikte sağlanması beklenir. Eşik değeri kavramını açıkladığımız rehberimiz, hukuki süreçlerde kanıt yeterliliğini değerlendirmek için kullanışlı bir başlangıç noktası sunar.
".com" veya diğer jenerik uzantılar için ICANN'ın UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy) süreci geçerlidir. UDRP'de de üç koşul birlikte aranır: hak sahipliği, alan adının haklarla özdeş veya karıştırılacak düzeyde benzer olması, kötü niyet. UDRP kararları bağlayıcı olmakla birlikte, karar alan mahkeme denetimine tabidir.
Her iki süreçte de delil paketi belirleyicidir. Alan adının tescil tarihinden önce markanın kullanımda olduğunu, sahipliğin aktarılmaya veya yüksek bedelle satılmaya çalışıldığını ya da alan adıyla bağlantılı sahte satış faaliyetinin varlığını gösteren belgeler, başvuruyu güçlendiren unsurlardır. Noter tespitinin maliyetleri, riskleri ve alternatiflerini ele alan rehberimiz, dijital delil tespiti konusunda hangi yöntemlerin kabul gördüğünü somutlaştırmaktadır.
Hukuki sürecin hangi kanaldan yürütüldüğünden bağımsız olarak, delil paketi sürecin omurgasıdır. Eksik delille başlanan şikayet reddedildiğinde, ikinci başvuru yeni belge sunulmadıkça incelemeye alınmaz.
Delil tespitinde dikkat edilmesi gereken bir nokta: dijital içerik hızla değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Şikayetten önce tüm delillerin zaman damgalı biçimde arşivlenmesi, sonradan ortaya çıkabilecek "o ilan yoktu" itirazını engeller. Gümrükte el koyma başvurusunun nasıl işlediğini anlatan rehberimizde delil tespitine ilişkin benzer ilkeleri daha geniş bir bağlamda bulabilirsiniz.
Süreç yönetiminde en çok karşılaşılan hatalar şunlardır:
Eksik şikayet göndermek. Mevzuat, eksik şikayetin işleme alınmayacağını açıkça düzenler. Hak sahipliği belgesi, ihlal gerekçesi ve sorumluluk beyanından herhangi biri eksikse süre işlemeye başlamaz.
Yanlış kanala başvurmak. Pazaryerine bildirilen bir sorunun aynı zamanda alan adı şikayetine konu olup olmadığını değerlendirmeden yalnızca bir kanalda ilerlemek, ihlalin devamına zemin hazırlar. Satıcı ürünü kaldırıp farklı bir URL altında devam edebilir.
Delil tespitini ihmal etmek. Şikayet gönderilmeden önce delillerin eksiksiz arşivlenmemesi, satıcının ürünü çekip izi kaybettirdiği durumda iddiayı ispatsız bırakır.
Tekrarlanan şikayetleri yenilemeden göndermek. Aynı ürün için ikinci şikayette yeni delil sunulmazsa işleme alınmaz. Her yeni şikayet, yeni veya güncellenmiş delille desteklenmelidir.
Tescilsiz marka için SMK yolunu denemek. SMK kapsamındaki cezai ve tazminat yolları yalnızca tescilli markalar için açıktır. Tescilsiz marka sahiplerinin haksız rekabet hükümleri çerçevesinde ilerlemesi gerekir; bu iki yol birbirinin yerine geçmez.
Satıcı itirazına hazırlıksız yakalanmak. Satıcı itiraz ederse ek delil sunmak için çok az zaman kalır. Bu nedenle ilk bildirimde delil paketinin mümkün olduğunca kapsamlı tutulması önerilir.
Her şikayet süreci avukat gerektirmez. Ancak bazı eşikler aşıldığında hukuki destek almak, süreci hem hızlandırır hem de hata riskini azaltır.
İhtiyati tedbir talep edilen durumlarda avukat zorunludur. Mahkemeden ihtiyati tedbir kararı almak, usul kurallarına tabi bir yargısal süreçtir; kişinin kendisi temsil hakkına sahip olsa bile teknik hata riski yüksektir.
Cezai başvurularda savcılığa sunulacak delil paketi ve dilekçenin hazırlanması, hukuki deneyim gerektirir. Aynı şey, UDRP veya NIC.tr uyuşmazlık süreçleri için de geçerlidir: başvuru metni, delil eklerinin sıralanması ve karşı tarafın itirazına cevap aşamaları hata payını düşürür.
Tescilsiz marka ile haksız rekabet yoluna gidilecekse, TTK hükümleri farklı ispatlanabilirlik kriterleri içerir. Bu dalda deneyimli bir avukat, hangi unsurların ispat edileceğini baştan belirleyerek delil stratejisini ona göre kurar.
SahteAvcı avukatlık hizmeti vermez. Bununla birlikte, iş birliği yaptığımız bağımsız hukuk bürolarına yönlendirme yapar; ayrıca şikayet sürecinde kullanabileceğiniz delil paketini hazırlamanıza yardımcı olabilir. Aşağıdaki karşılaştırma rehberinde hangi marka koruma araçlarının bu süreçte size neler sunduğunu bulabilirsiniz: Pixsy ve Red Points'in bağımsız karşılaştırması, süreç yönetimi açısından hangi aracın hangi ihtiyaca uygun olduğunu göstermektedir.
Şikayet sürecine başlamadan önce delil paketinizin eksiksiz olup olmadığını ve hangi kanala başvurmanız gerektiğini değerlendirmek ister misiniz? Durumunuzu anlatın; iş birliği yaptığımız bağımsız hukuk bürolarından size uygun olanına yönlendirelim. Hukuki yönlendirme sayfasına gidin.
Pazaryeri bildirimleri avukatsız yapılabilir. Ancak ihtiyati tedbir talebi, savcılığa cezai başvuru veya UDRP/NIC.tr uyuşmazlık süreci söz konusuysa hukuki destek almak hem hata riskini düşürür hem de süreyi kısaltır. Tescilsiz marka sahiplerinin haksız rekabet yoluyla ilerlemesi gerektiğinde ise avukat desteği özellikle önemlidir.
Pazaryeri bildirimi için mevzuat 48 saatlik kaldırma süresi öngörür; ancak bu süre eksiksiz başvurudan itibaren işler. NIC.tr veya UDRP alan adı uyuşmazlık süreçleri genellikle haftalar alır; itiraz aşamaları dahil edildiğinde süreç uzayabilir. Mahkeme aşamasındaki süreler dosyaya ve yargı çevresine göre değişir.
Temel belgeler şunlardır: tescilli marka belgesi (TÜRKPATENT), ihlali gösteren zaman damgalı ekran görüntüleri, alan adı kayıt bilgisi (WHOIS çıktısı), varsa ihtarname veya noter tespiti. Pazaryeri bildirimlerinde ek olarak gerçeğe aykırı beyandan sorumluluk taahhüdü de şikayete eklenmesi zorunludur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. SahteAvcı avukatlık hizmeti vermez; talep hâlinde iş birliği yaptığımız bağımsız hukuk bürolarına yönlendirme yapar. Somut olayınız için mutlaka bir avukata danışın.